Begrippenlijst — A tot Z van de natuurwetenschappen
Een alfabetische lijst van wetenschappelijke begrippen met korte, heldere definities. Bedoeld om snel iets op te zoeken — bij het maken van huiswerk, het voorbereiden van een toets of het lezen van een wetenschappelijk artikel.
Elke term begint met een definitie van één zin, gevolgd door een korte uitleg en links naar verwante artikelen. Klik op een letter hieronder om naar dat deel te springen, of gebruik de zoekfunctie op de homepage. Voor langere uitleg ga je naar de pillarpagina's: natuurkunde, scheikunde, biologie, sterrenkunde of aardwetenschappen.
A
- Aardmantel Gesteentelaag tussen aardkorst en aardkern, tot 2900 km diep
- Absolute nulpunt De laagst mogelijke temperatuur: 0 K of −273,15 °C.
- Albedo Deel van het zonlicht dat een oppervlak terugkaatst (0 tot 1)
- Aminozuur De bouwsteen van eiwitten — twintig soorten in levende cellen.
- Amplitude De maximale uitwijking van een trilling of golf.
- Atmosfeer Gaslaag rond de aarde: samenstelling, lagen en functie
- Atoom De kleinste eenheid van een chemisch element.
- ATP Adenosinetrifosfaat, de directe energiedrager in elke cel
B
- Baan Weg van een planeet, maan of satelliet rond een ander hemellichaam
- Biomassa Massa van levend of recent dood organisch materiaal
- Biosfeer Het deel van de Aarde waar leven voorkomt.
- Breedtegraad Hoekafstand van een plek tot de evenaar, van 0° tot 90°
- Breuk (geologie) Scheur in de aardkorst waarlangs gesteenteblokken verschuiven
- Broeikaseffect Opwarming doordat gassen warmtestraling vasthouden in de atmosfeer.
- Brutoformule Formule met soort en aantal atomen per molecuul, bijv. C₂H₆O
C
- Cel De kleinste eenheid van leven die zelfstandig kan functioneren.
- Cellulaire ademhaling Afbraak van glucose met zuurstof in de cel tot CO₂, water en ATP
- Chromosoom Opgerold DNA-molecuul met eiwitten, drager van de genen
- Condensatie Faseovergang van gas naar vloeistof, zoals waterdamp tot druppels
- Corioliseffect De afbuiging van bewegende voorwerpen door de rotatie van de Aarde.
D
E
- Ecosysteem Levensgemeenschap plus abiotische omgeving als één systeem
- Elektron Negatief geladen deeltje in een atoom.
- Element Atoomsoort met een vast aantal protonen (atoomnummer)
- Entropie Maat voor wanorde of niet-bruikbare energie.
- Enzym Eiwit dat als biologische katalysator reacties versnelt
- Erosie Afbreken en wegvoeren van gesteente door water, wind of ijs
- Evolutie Verandering van soorten over generaties.
F
G
- Gen Een stuk DNA dat de instructie voor een eigenschap bevat.
- Genenpool Alle allelen van alle individuen in een populatie
- Genoom Het volledige erfelijk materiaal van een organisme.
- Getij Periodiek rijzen en dalen van de zeespiegel door maan en zon
- Glucose Suiker C₆H₁₂O₆, belangrijkste brandstof van cellen
- Groep Verticale kolom in het periodiek systeem (1 t/m 18)
H
I
J
K
- Katalysator Stof die een reactie versnelt zonder zelf op te raken.
- Klimaat Het gemiddelde weer in een gebied over minstens 30 jaar
- Koolstofdioxide (CO₂) Gas CO₂: product van verbranding en ademhaling, broeikasgas
- Kracht Oorzaak van verandering van beweging of vorm; eenheid newton
- Kristal Vaste stof met deeltjes in een regelmatig herhalend rooster
- Kwantum Kleinste ondeelbare hoeveelheid energie, bijv. een foton (E = h·f)
- Kwark Bouwsteen van protonen en neutronen.
L
M
- Magma Gesmolten gesteente onder het aardoppervlak (700–1300 °C)
- Meiose Celdeling voor geslachtscellen.
- Mineraal Natuurlijke vaste stof met vaste samenstelling en kristalstructuur
- Mitose Celdeling voor groei en herstel.
- Mol SI-eenheid voor stofhoeveelheid: 6,022 × 10²³ deeltjes.
- Molecuul Twee of meer atomen verbonden door bindingen.
N
O
P
Q
Op dit moment geen termen die met Q beginnen. Zie ook Kwark en kwantumfysica.
R
S
- Sedimentgesteente Gesteente uit samengeperste afzettingen, zoals zandsteen en kalksteen
- Seismograaf Instrument dat bodemtrillingen van aardbevingen registreert
- Snelheid Verandering van plaats per tijdseenheid.
- Soort Groep organismen die samen vruchtbare nakomelingen krijgen
- Spectrum Verdeling van licht over golflengten: continu, emissie of absorptie
- Ster Gloeiende bol plasma die energie opwekt door kernfusie
- Sterrenstelsel Door zwaartekracht gebonden systeem van miljarden sterren, gas en stof
- Synaps Contactplaats tussen zenuwcellen, signaal via neurotransmitters
T
U
V
W
X
Op dit moment geen termen die met X beginnen.
Y
Op dit moment geen termen die met Y beginnen.
Z
De lijst groeit continu.
De begrippenlijst breidt mee met de rest van de site. Mis je een term of definitie? Laat het ons weten via de contactpagina. Voor diepgaander uitleg bekijk je de vakgebieden op de hoofdpagina.