Edwin Hubble toonde in 1924 aan dat de ‘Andromedanevel’ ver buiten onze eigen Melkweg ligt: hij mat de helderheid van veranderlijke sterren (Cepheïden) en kon daarmee de afstand berekenen. Sindsdien weten we dat de Melkweg één sterrenstelsel is tussen ontelbaar vele. Hubble deelde ze in 1926 in naar vorm: spiraalstelsels (met of zonder balk), elliptische stelsels, lensvormige stelsels en onregelmatige stelsels. Het woord galaxie komt van het Griekse gala, melk.
Onze Melkweg is een balkspiraalstelsel met een doorsnede van ongeveer 100 000 lichtjaar en naar schatting 100 tot 400 miljard sterren. De Zon staat op zo’n 26 000 lichtjaar van het centrum, waar een superzwaar zwart gat (Sagittarius A*, circa 4 miljoen zonsmassa’s) zit. Het dichtstbijzijnde grote stelsel, Andromeda, staat op 2,5 miljoen lichtjaar en nadert ons. In het waarneembare heelal zijn er honderden miljarden sterrenstelsels.
Sterrenstelsels draaien sneller rond dan hun zichtbare massa kan verklaren: sterren aan de rand bewegen bijna even snel als sterren dichter bij het centrum (vlakke rotatiekrommen, gemeten door onder anderen Vera Rubin in de jaren 1970). Dat is een van de sterkste aanwijzingen voor donkere materie. Verre stelsels vertonen bovendien roodverschuiving: hoe verder weg, hoe sneller ze van ons af bewegen door de uitdijing van het heelal.
In welke discipline?
Sterrenkunde, in het bijzonder astrofysica en kosmologie.