Pijlerartikel · Biochemie

Vetten en lipiden

Lipiden zijn een diverse groep biologische moleculen die in water vrijwel onoplosbaar zijn, maar wel in organische oplosmiddelen. Vetten — een specifieke groep lipiden — slaan vier keer zo veel energie per gram op als koolhydraten. Maar lipiden zijn ook bouwsteen voor celmembranen, drager van vitamines en signaalstof in hormonen. Eén molecuulfamilie, meerdere functies.

Hoofdgroepen lipiden

Belangrijkste typen
TypeFunctieVoorbeeld
Triglyceriden (vetten)energie-opslagboter, olie
Fosfolipidencelmembraanlecithine
Steroïdenhormonen, membraanstijfheidcholesterol, testosteron
Wassenwaterafstotende laagbijenwas, bladwas

Vetten: triglyceriden

Een triglyceride is een glycerolmolecuul met drie vetzuren eraan. De vetzuren bepalen het karakter:

  • Verzadigd — alle C–C-bindingen enkelvoudig. Vast bij kamertemperatuur (boter, kokosvet).
  • Onverzadigd — een of meer dubbele bindingen. Vloeibaar (olijfolie, zonnebloemolie).
  • Meervoudig onverzadigd — meerdere dubbele bindingen. Bevat omega-3 en omega-6.

Fosfolipiden en het celmembraan

Fosfolipiden hebben een waterminnende "kop" en twee waterafstotende "staarten". In water rangschikken ze zich vanzelf in een dubbellaag — de basis van elk celmembraan. Daardoor scheidt elke cel zich automatisch af van de waterige buitenwereld.

Cholesterol

Cholesterol heeft een slechte reputatie, maar is onmisbaar: het stevigt celmembranen op, is grondstof voor steroïdhormonen en voor galzouten. Te veel "LDL"-cholesterol in het bloed verhoogt wel het risico op verstopping van bloedvaten.

Verwante begrippen

Verder lezen