Indeling
- Centraal zenuwstelsel (CZS) — hersenen + ruggenmerg.
- Perifeer zenuwstelsel (PZS) — alle zenuwen daarbuiten, onderverdeeld in:
- Somatisch (bewust, naar spieren en zintuigen).
- Autonoom (onbewust, hart, ademhaling, spijsvertering); zelf weer gesplitst in sympatisch (vlucht/vecht) en parasympatisch (rust/herstel).
Het neuron
De zenuwcel of neuron is de bouwsteen. Drie hoofddelen:
- Dendrieten — vertakte uitlopers die signalen ontvangen.
- Cellichaam — verwerkt de inkomende signalen.
- Axon — één lange uitloper die het signaal doorstuurt; bij sommige neuronen meer dan een meter lang (bv. van ruggenmerg naar teen).
Hoe een signaal reist
Een elektrische puls (actiepotentiaal) loopt langs het axon met snelheden tot 120 m/s. Bij de synaps — de overgang naar het volgende neuron — wordt het signaal omgezet in een chemische boodschap: neurotransmitters (zoals dopamine, serotonine) zwemmen door een kleine spleet en activeren de volgende cel.
De hersenen
De hersenen wegen ongeveer 1,4 kg en verbruiken 20% van onze energie. Hoofdgebieden:
- Grote hersenen — denken, bewustzijn, taal.
- Kleine hersenen — coördinatie en evenwicht.
- Hersenstam — basisfuncties (hartslag, ademhaling).