| Symbool | Rn |
|---|---|
| Atoomnummer | 86 |
| Atoommassa | [222] (massagetal langstlevende isotoop) |
| Categorie | Edelgas |
| Groep | 18 |
| Periode | 6 |
| Blok | p-blok |
| Fase bij 20 °C | gas |
| Smeltpunt | −71 °C |
| Kookpunt | −61,7 °C |
| Dichtheid | 9,73 g/L |
| Elektronenconfiguratie | [Xe] 4f14 5d10 6s2 6p6 |
| Elektronen per schil | 2, 8, 18, 32, 18, 8 |
| Elektronegativiteit (Pauling) | onbekend |
| Oxidatiegetallen | 0, +2 |
| Ontdekt | 1900 door Friedrich Ernst Dorn |
| Engelse naam | Radon |
Eigenschappen van radon
Als edelgas heeft radon een volledig gevulde buitenste schil en is het chemisch weinig reactief (zie edelgassen). Toch is het, omdat de buitenste elektronen ver van de kern zitten, reactiever dan xenon: met fluor vormt het radondifluoride, waarin radon oxidatiegetal +2 heeft. Radon is ongeveer acht keer zwaarder dan lucht en lost redelijk goed op in water. Onder het vriespunt van −71 °C wordt het een vaste stof die door zijn eigen straling geel en daarna oranjerood oplicht. Alle isotopen zijn radioactief. De belangrijkste, radon-222, ontstaat uit radium-226 en heeft een halfwaardetijd van 3,8 dagen. Het vervalt via alfastraling tot een reeks kortlevende 'radondochters', zoals polonium-218 en polonium-214. Die metaalatomen hechten zich aan stofdeeltjes, worden ingeademd en bestralen de longen van binnenuit.
Naam. Radon is afgeleid van radium, omdat het gas ontstaat bij het verval van radium; de uitgang -on sluit aan bij andere edelgassen als neon en argon.
Atoombouw en plaats in het periodiek systeem
Radon staat in periode 6 en groep 18 (edelgassen) van het periodiek systeem, in het p-blok.
Een neutraal atoom heeft 86 protonen in de kern en 86 elektronen, verdeeld over 6 schillen: 2, 8, 18, 32, 18, 8. Het periodenummer (6) is gelijk aan het aantal schillen.
Omdat het in groep 18 staat, heeft Radon 8 valentie-elektronen in de buitenste schil; die bepalen hoe het reageert en bindingen vormt (zie chemische bindingen).
Buren in het systeem: links/ervoor: Astaat (At, 85); rechts/erna: Francium (Fr, 87); erboven in dezelfde groep: Xenon (Xe); eronder in dezelfde groep: Oganesson (Og).
Andere elementen in groep 18: Helium, Neon, Argon, Krypton, Xenon, Oganesson.
Voorkomen
Radon ontstaat overal waar uranium en thorium in bodem en gesteente zitten, zoals in graniet, leisteen en sommige bouwmaterialen. Vanuit de bodem sijpelt het via scheuren en kruipruimtes huizen binnen. In de buitenlucht wordt het snel verdund, maar binnenshuis kan de concentratie oplopen. In Nederland is het gemiddelde laag, maar in delen van Scandinavië, Tsjechië en de Ardennen liggen de waarden veel hoger. Radon wordt niet commercieel geproduceerd; voor onderzoek wordt het verzameld uit radiumbronnen.
Toepassingen
- Radonmetingen in grondwater en bodem helpen geologen breuklijnen en uraniumafzettingen op te sporen.
- Onderzoekers volgen radon om de uitwisseling tussen lucht en water en de beweging van luchtmassa's te bestuderen.
- In het begin van de twintigste eeuw werd radon in kleine buisjes ('radonzaadjes') gebruikt voor bestraling van tumoren; dat is vervangen door veiliger bronnen.
- In sommige kuuroorden, zoals in Bad Gastein, worden nog radonbaden aangeboden, al is het gezondheidseffect omstreden.
Veelgestelde vragen
Is radon in huis gevaarlijk?
Radon kan op lange termijn longkanker veroorzaken, vooral bij rokers. In Nederlandse woningen is de concentratie gemiddeld laag, maar slecht geventileerde huizen of kelders kunnen hogere waarden hebben. Regelmatig ventileren en een goed afgesloten kruipruimte zijn eenvoudige manieren om het risico te verkleinen.
Hoe meet je radon in huis?
Radon meet je met een passieve detector, een klein doosje dat een paar maanden in een woonkamer of slaapkamer staat. Daarna wordt het in een laboratorium uitgelezen. Er zijn ook elektronische meters die de concentratie direct tonen. Omdat radon sterk schommelt, is een langere meting betrouwbaarder.