| Symbool | Kr |
|---|---|
| Atoomnummer | 36 |
| Atoommassa | 83,798 u |
| Categorie | Edelgas |
| Groep | 18 |
| Periode | 4 |
| Blok | p-blok |
| Fase bij 20 °C | gas |
| Smeltpunt | −157,37 °C |
| Kookpunt | −153,42 °C |
| Dichtheid | 3,749 g/L |
| Elektronenconfiguratie | [Ar] 3d10 4s2 4p6 |
| Elektronen per schil | 2, 8, 18, 8 |
| Elektronegativiteit (Pauling) | 3,00 |
| Oxidatiegetallen | 0, +2 |
| Ontdekt | 1898 door William Ramsay en Morris Travers |
| Engelse naam | Krypton |
Eigenschappen van krypton
Krypton is een eenatomig gas, bijna drie keer zo zwaar als lucht. Het condenseert bij −153,42 °C en bevriest enkele graden lager. Als edelgas heeft het een volledig gevulde buitenste elektronenschil, waardoor het nauwelijks reageert. Toch is krypton niet helemaal inert: in 1963 werd kryptondifluoride (KrF2) gemaakt, een witte vaste stof die alleen bij lage temperatuur stabiel is en een van de sterkste bekende oxidatoren is. Krypton heeft dan oxidatiegetal +2. Een elektrische ontlading door kryptongas geeft een witachtig licht met felle groene en oranje spectraallijnen. Omdat kryptonatomen groot en zwaar zijn, geleidt het gas warmte slechter dan argon. Natuurlijk krypton bestaat uit zes stabiele isotopen. Het radioactieve 85Kr, met een halfwaardetijd van bijna elf jaar, ontstaat bij kernsplijting en komt vrij bij het opwerken van kernbrandstof.
Naam. De naam komt van het Griekse kryptos, verborgen, omdat het gas zich verstopt had in vloeibare lucht.
Atoombouw en plaats in het periodiek systeem
Krypton staat in periode 4 en groep 18 (edelgassen) van het periodiek systeem, in het p-blok.
Een neutraal atoom heeft 36 protonen in de kern en 36 elektronen, verdeeld over 4 schillen: 2, 8, 18, 8. Het periodenummer (4) is gelijk aan het aantal schillen.
Omdat het in groep 18 staat, heeft Krypton 8 valentie-elektronen in de buitenste schil; die bepalen hoe het reageert en bindingen vormt (zie chemische bindingen).
Buren in het systeem: links/ervoor: Broom (Br, 35); rechts/erna: Rubidium (Rb, 37); erboven in dezelfde groep: Argon (Ar); eronder in dezelfde groep: Xenon (Xe).
Andere elementen in groep 18: Helium, Neon, Argon, Xenon, Radon, Oganesson.
Voorkomen
Kryptongas maakt ongeveer 1 ppm (1,14 miljoenste deel) van de atmosfeer uit. Het wordt gewonnen door lucht af te koelen tot die vloeibaar wordt en vervolgens de bestanddelen te scheiden door gefractioneerde destillatie. Krypton en xenon blijven daarbij samen over in de zwaarste fractie en worden daarna van elkaar gescheiden. Omdat er zoveel lucht verwerkt moet worden, is krypton duurder dan argon. In het heelal is krypton gevormd in sterren, en het komt ook in kleine hoeveelheden voor in de atmosfeer van Mars.
Toepassingen
- Krypton wordt gebruikt als vulgas in dubbel en driedubbel glas met een smalle spouw, omdat het beter isoleert dan lucht of argon.
- Gloeilampen en halogeenlampen met krypton gaan langer mee en geven meer licht dan lampen met argon.
- Kryptonfluoride-lasers (KrF) maken ultraviolet licht voor het belichten van computerchips.
- Ionenmotoren van sommige satellieten, zoals die van Starlink, gebruiken krypton als stuwstof omdat het goedkoper is dan xenon.
- Flitslampen voor fotografie en hogesnelheidscamera's bevatten vaak krypton.
Veelgestelde vragen
Waar wordt krypton voor gebruikt?
Krypton zit vooral in isolerend dubbel glas, in sommige lampen en in lasers voor de chipindustrie. Ook dient het als stuwstof voor ionenmotoren van satellieten. Omdat het weinig voorkomt en duur is om te winnen, wordt het alleen gebruikt waar argon niet goed genoeg is.
Bestaat kryptoniet echt?
Kryptoniet is een verzonnen stof uit Superman en heeft niets met het edelgas krypton te maken. Wel werd in 2007 het mineraal jadariet ontdekt, een natrium-lithium-boorsilicaat waarvan de formule bijna gelijk is aan die van kryptoniet in een film. Het is wit en straalt niet.
Kan krypton reageren met andere stoffen?
Heel beperkt. Krypton reageert alleen met fluor, het meest reactieve element, en dan nog alleen onder speciale omstandigheden zoals een elektrische ontlading bij lage temperatuur. Zo ontstaat kryptondifluoride. Met zuurstof, water of metalen reageert krypton niet.