| Symbool | Ne |
|---|---|
| Atoomnummer | 10 |
| Atoommassa | 20,180 u |
| Categorie | Edelgas |
| Groep | 18 |
| Periode | 2 |
| Blok | p-blok |
| Fase bij 20 °C | gas |
| Smeltpunt | −248,59 °C |
| Kookpunt | −246,05 °C |
| Dichtheid | 0,9002 g/L |
| Elektronenconfiguratie | [He] 2s2 2p6 |
| Elektronen per schil | 2, 8 |
| Elektronegativiteit (Pauling) | onbekend |
| Oxidatiegetallen | 0 |
| Ontdekt | 1898 door William Ramsay en Morris Travers |
| Engelse naam | Neon |
Eigenschappen van neon
Neon heeft een volledig gevulde tweede elektronenschil, waardoor het atoom geen neiging heeft om elektronen op te nemen, af te staan of te delen. In tegenstelling tot zwaardere edelgassen als xenon en krypton zijn er van neon geen stabiele neutrale verbindingen bekend. Het gas is kleurloos, geurloos en lichter dan lucht. Wanneer er een elektrische spanning over neongas met lage druk wordt gezet, botsen elektronen tegen de atomen en worden die aangeslagen. Bij het terugvallen zenden ze licht uit met een karakteristieke oranjerode kleur. Vloeibaar neon kookt bij −246 °C en heeft per liter ruim veertig keer zoveel koelvermogen als vloeibaar helium. Natuurlijk neon bestaat uit drie stabiele isotopen: neon-20 (ongeveer 90,5 procent), neon-21 en neon-22. Het verschil in isotopenverhouding hielp J.J. Thomson in 1913 om voor het eerst aan te tonen dat isotopen van niet-radioactieve elementen bestaan.
Naam. Neon komt van het Griekse ‘neos’ (nieuw); de zoon van Ramsay zou de naam hebben voorgesteld.
Atoombouw en plaats in het periodiek systeem
Neon staat in periode 2 en groep 18 (edelgassen) van het periodiek systeem, in het p-blok.
Een neutraal atoom heeft 10 protonen in de kern en 10 elektronen, verdeeld over 2 schillen: 2, 8. Het periodenummer (2) is gelijk aan het aantal schillen.
Omdat het in groep 18 staat, heeft Neon 8 valentie-elektronen in de buitenste schil; die bepalen hoe het reageert en bindingen vormt (zie chemische bindingen).
Buren in het systeem: links/ervoor: Fluor (F, 9); rechts/erna: Natrium (Na, 11); erboven in dezelfde groep: Helium (He); eronder in dezelfde groep: Argon (Ar).
Andere elementen in groep 18: Helium, Argon, Krypton, Xenon, Radon, Oganesson.
Voorkomen
In het heelal is neon ongeveer het vijfde meest voorkomende element; het ontstaat in zware sterren bij het verbranden van koolstof. Op aarde is het zeldzaam, omdat het vluchtige gas tijdens de vorming van de planeet grotendeels ontsnapte en geen verbindingen vormt die het vasthouden. De atmosfeer bevat ongeveer 18 ppm neon. Het wordt gewonnen als bijproduct van de destillatie van vloeibare lucht, waarbij het samen met helium in de laagkokende fractie terechtkomt. Een groot deel van de wereldproductie kwam tot 2022 uit staalfabrieken in Oekraïne, wat bij de oorlog tot tekorten voor de chipindustrie leidde.
Toepassingen
- Neonbuizen in lichtreclames geven een oranjerode gloed; andere kleuren ontstaan met andere gassen of met een fluorescerende laag aan de binnenkant.
- Excimerlasers die met neon als buffergas werken, worden gebruikt voor de fotolithografie van computerchips.
- Helium-neonlasers waren lang de standaard rode laser in barcodescanners en natuurkundelessen.
- Vloeibaar neon dient als compact koelmiddel voor apparatuur die niet zo koud hoeft te worden als met helium.
- Kleine neonlampjes worden gebruikt als spanningsindicator in schakelaars en spanningzoekers.
Veelgestelde vragen
Waarom geeft neon licht?
Als er stroom door een buis met neongas loopt, botsen snelle elektronen op neonatomen. Die raken daardoor in een aangeslagen toestand. Wanneer ze terugvallen naar hun normale toestand, geven ze de opgenomen energie af als licht met vaste golflengten, vooral in het rood en oranje.
Is neon giftig?
Nee, neon is niet giftig en reageert nergens mee in je lichaam. Het enige risico ontstaat als je in een afgesloten ruimte veel neon inademt, omdat het dan de zuurstof verdringt. In de kleine hoeveelheden in lampen of in de lucht is het volkomen onschadelijk.