| Symbool | No |
|---|---|
| Atoomnummer | 102 |
| Atoommassa | [259] (massagetal langstlevende isotoop) |
| Categorie | Actinide |
| Groep | — (f-blok) |
| Periode | 7 |
| Blok | f-blok |
| Fase bij 20 °C | onbekend (vermoedelijk vast) |
| Smeltpunt | onbekend |
| Kookpunt | onbekend |
| Dichtheid | onbekend |
| Elektronenconfiguratie | [Rn] 5f14 7s2 |
| Elektronen per schil | 2, 8, 18, 32, 32, 8, 2 |
| Elektronegativiteit (Pauling) | 1,3 |
| Oxidatiegetallen | +2, +3 |
| Ontdekt | 1966 door Georgi Fljorov en collega's (Doebna); eerdere claims uit Stockholm (1957) en Berkeley (1958) |
| Engelse naam | Nobelium |
Eigenschappen van nobelium
Nobelium heeft een volledig gevulde 5f-schil (5f14). Daardoor is de oxidatietoestand +2 in waterige oplossing stabieler dan +3, wat het chemisch meer laat lijken op de aardalkalimetalen dan op zijn actinidenburen. Alleen sterke oxidatoren brengen het naar +3. Het langstlevende isotoop, nobelium-259, heeft een halfwaardetijd van ongeveer 58 minuten. Chemische experimenten worden telkens met enkele atomen tegelijk gedaan. De zware isotopen zijn interessant voor kernfysici, omdat hun kernvorm zich goed laat meten met laserspectroscopie.
Naam. Nobelium is genoemd naar Alfred Nobel, de Zweedse uitvinder van dynamiet en grondlegger van de Nobelprijzen.
Atoombouw en plaats in het periodiek systeem
Nobelium staat in periode 7 van het periodiek systeem, in het f-blok.
Een neutraal atoom heeft 102 protonen in de kern en 102 elektronen, verdeeld over 7 schillen: 2, 8, 18, 32, 32, 8, 2. Het periodenummer (7) is gelijk aan het aantal schillen.
Buren in het systeem: links/ervoor: Mendelevium (Md, 101); rechts/erna: Lawrencium (Lr, 103).
De andere actiniden: Actinium, Thorium, Protactinium, Uranium, Neptunium, Plutonium, Americium, Curium, Berkelium, Californium, Einsteinium, Fermium, Mendelevium, Lawrencium.
Voorkomen
Nobelium komt niet in de natuur voor. Het wordt gemaakt in deeltjesversnellers, bijvoorbeeld door curium te beschieten met koolstofkernen of lood met calciumkernen. Per experiment ontstaan steeds maar enkele atomen, die binnen minuten weer vervallen. Ook het Duitse GSI-instituut en onderzoeksinstituten in Japan maken nobelium voor experimenten.
Toepassingen
- Nobelium wordt alleen gebruikt in fundamenteel onderzoek; in 2018 werd bijvoorbeeld met laserspectroscopie de kernvorm van nobeliumisotopen gemeten.
Veelgestelde vragen
Wie heeft nobelium ontdekt?
Een team van het Nobelinstituut in Stockholm claimde de ontdekking in 1957, maar dat kon niet worden bevestigd. Ook Berkeley meldde in 1958 resultaten. Uiteindelijk oordeelde IUPAC in 1992 dat het team in Doebna (Sovjet-Unie) het element in 1966 als eerste overtuigend had aangetoond.
Waarom is nobelium bijzonder onder de actiniden?
Bijna alle actiniden zijn in water driewaardig. Nobelium is een uitzondering: doordat de 5f-schil precies vol is, is de tweewaardige vorm het stabielst. Daarmee gedraagt het zich in oplossing eerder als calcium of strontium dan als zijn buren in de actinidenreeks.