Gemakkelijk uitgelegd
Vergelijk het met een vraag en een antwoord. De grootheid is de vraag: hoe lang?, hoe zwaar?, hoe lang duurt het? De eenheid is de afspraak waarmee je het antwoord geeft: in meter, in kilogram, in seconde. Dezelfde grootheid kun je in verschillende eenheden uitdrukken (lengte in meter, centimeter of mijl), maar het blijft dezelfde grootheid.
In formules schrijf je de eenheid van een grootheid soms met blokhaken: [t] = s betekent ‘de eenheid van tijd is de seconde’.
De 7 SI-grondgrootheden
Het internationale eenhedenstelsel (SI) kent zeven grondgrootheden. Alle andere grootheden zijn daarvan afgeleid. Let op: het symbool van een grootheid wordt cursief gedrukt, het symbool van een eenheid rechtop.
| Grootheid | Symbool grootheid | Eenheid | Symbool eenheid |
|---|---|---|---|
| lengte | l (ook s, h, r) | meter | m |
| massa | m | kilogram | kg |
| tijd | t | seconde | s |
| elektrische stroomsterkte | I | ampère | A |
| (absolute) temperatuur | T | kelvin | K |
| hoeveelheid stof | n | mol | mol |
| lichtsterkte | Iv | candela | cd |
De SI-eenheid voor de grootheid t (tijd) is dus de seconde (s), ook al gebruik je in het dagelijks leven vaak minuten of uren. Een volledig overzicht met voorvoegsels (kilo, milli, micro…) vind je bij de SI-eenheden.
Afgeleide grootheden
Afgeleide grootheden ontstaan door grondgrootheden te combineren. Hun eenheid volgt uit de formule.
| Grootheid | Symbool | Formule | Eenheid |
|---|---|---|---|
| snelheid | v | v = s / t | m/s |
| dichtheid | ρ | ρ = m / V | kg/m³ |
| kracht | F | F = m · a | newton (N) = kg·m/s² |
| energie | E | E = F · s | joule (J) = N·m |
| vermogen | P | P = E / t | watt (W) = J/s |
| concentratie (molariteit) | c | c = n / V | mol/L |
Bij c = n / V zijn de eenheden: n in mol, V in liter (L) en c dus in mol/L, vaak geschreven als M. Strikt in SI-eenheden is dat mol/m³ (1 mol/L = 1 000 mol/m³). Zie ook het stappenplan molariteit berekenen.
Veelgemaakte fouten: hetzelfde symbool, iets anders
Omdat er meer grootheden en eenheden zijn dan letters in het alfabet, worden letters dubbel gebruikt. De vraag ‘wat is het symbool van de eenheid voor m?’ hangt er dus van af wat m is:
- m (cursief) = massa, een grootheid. De eenheid is kilogram, symbool kg.
- m (rechtop) = meter, een eenheid. De bijbehorende grootheid is lengte (l).
- s = afstand/verplaatsing (grootheid) tegenover s = seconde (eenheid).
- W = arbeid (grootheid, in J) tegenover W = watt (eenheid van vermogen).
- g = valversnelling (9,81 m/s²) tegenover g = gram.
- T = temperatuur of trillingstijd tegenover T = tesla (eenheid van magnetische fluxdichtheid).
- c kan lichtsnelheid, concentratie of soortelijke warmte betekenen; kijk naar de context en de eenheid.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een grootheid en een eenheid?
Een grootheid is wat je meet (bijv. tijd); een eenheid is de maat waarin je het uitdrukt (bijv. seconde). Een meetwaarde is altijd getal × eenheid, zoals t = 12 s.
Wat is het symbool van de eenheid voor m?
Als m (cursief) de grootheid massa is, dan is de eenheid kilogram met symbool kg. Als m (rechtop) zelf een eenheid is, is het de meter; die hoort bij de grootheid lengte.
Wat is de SI-eenheid voor de grootheid t?
De grootheid t is tijd en de SI-eenheid is de seconde, symbool s. Minuten en uren zijn toegestaan, maar reken ze in formules om naar seconden.
Wat zijn de eenheden bij c = n/V?
c is de concentratie in mol/L, n is de hoeveelheid stof in mol en V is het volume in liter. In strikte SI-eenheden is c in mol/m³.
Is kilogram een grootheid?
Nee. Kilogram is een eenheid; de bijbehorende grootheid is massa. Net zo is meter een eenheid en lengte de grootheid.