| Symbool | Pr |
|---|---|
| Atoomnummer | 59 |
| Atoommassa | 140,91 u |
| Categorie | Lanthanide |
| Groep | — (f-blok) |
| Periode | 6 |
| Blok | f-blok |
| Fase bij 20 °C | vast |
| Smeltpunt | 935 °C |
| Kookpunt | 3520 °C |
| Dichtheid | 6,77 g/cm³ |
| Elektronenconfiguratie | [Xe] 4f3 6s2 |
| Elektronen per schil | 2, 8, 18, 21, 8, 2 |
| Elektronegativiteit (Pauling) | 1,13 |
| Oxidatiegetallen | +3 |
| Ontdekt | 1885 door Carl Auer von Welsbach |
| Engelse naam | Praseodymium |
Eigenschappen van praseodymium
Praseodymium is een zacht, zilvergrijs metaal dat goed vervormbaar is. In lucht vormt het een groene oxidelaag die afbladdert, waardoor het metaal steeds verder wordt aangetast; daarom wordt het onder olie of in een inert gas bewaard. Met water reageert het langzaam tot praseodymiumhydroxide en waterstofgas. Het verbrandt bij ongeveer 150 °C. In verbindingen heeft praseodymium meestal oxidatiegetal +3, al zijn er enkele verbindingen met +4 bekend, zoals in het donkere oxide Pr6O11. Praseodymium(III)zouten zijn lichtgroen gekleurd. Die kleur komt van de drie elektronen in de f-schil, die licht van bepaalde golflengten absorberen. Praseodymium is bij kamertemperatuur paramagnetisch. Toegevoegd aan neodymium-ijzer-boormagneten kan het een deel van het neodymium vervangen zonder dat de magneet veel zwakker wordt. Natuurlijk praseodymium bestaat uit één stabiele isotoop, 141Pr.
Naam. De naam komt van het Griekse prasios didymos, groene tweeling, naar de groene zouten en de tweelingrelatie met neodymium.
Atoombouw en plaats in het periodiek systeem
Praseodymium staat in periode 6 van het periodiek systeem, in het f-blok.
Een neutraal atoom heeft 59 protonen in de kern en 59 elektronen, verdeeld over 6 schillen: 2, 8, 18, 21, 8, 2. Het periodenummer (6) is gelijk aan het aantal schillen.
Buren in het systeem: links/ervoor: Cerium (Ce, 58); rechts/erna: Neodymium (Nd, 60).
De andere lanthaniden: Lanthaan, Cerium, Neodymium, Promethium, Samarium, Europium, Gadolinium, Terbium, Dysprosium, Holmium, Erbium, Thulium, Ytterbium, Lutetium.
Voorkomen
Praseodymium komt voor in de mineralen bastnäsiet en monaziet, samen met de andere lichte zeldzame aarden. Het maakt daarin ongeveer vier tot vijf procent van de zeldzame aarden uit. In de aardkorst is het ongeveer even algemeen als boor, zo'n negen gram per ton. China domineert de winning en scheiding; ook in de Verenigde Staten en Australië wordt het gewonnen. Praseodymium wordt vaak niet volledig van neodymium gescheiden, maar als een mengsel, didymium of PrNd, verkocht voor de productie van magneten. Het zuivere metaal wordt gemaakt door elektrolyse of door het fluoride met calcium te reduceren.
Toepassingen
- Praseodymium wordt samen met neodymium gebruikt in sterke permanente magneten voor elektrische auto's, windturbines en koptelefoons.
- Didymiumglas, met praseodymium en neodymium, wordt gebruikt in lasbrillen en brillen voor glasblazers omdat het het felle gele natriumlicht tegenhoudt.
- Praseodymium geeft glas, glazuur en keramiek een heldere gele of groene kleur, bijvoorbeeld in gele tegels.
- In mischmetaal voor aanstekervuursteentjes zit een deel praseodymium.
- Legeringen met magnesium en praseodymium zijn sterk en licht en worden in vliegtuigmotoren gebruikt.
Veelgestelde vragen
Hoe spreek je praseodymium uit?
In het Nederlands zeg je ongeveer pra-zee-oo-die-mie-um, met de klemtoon op die. Het is een van de langste elementnamen. Het eerste deel komt van het Griekse prasios, prei-groen, en het tweede deel van didymos, tweeling, naar het mengsel waaruit het werd gescheiden.
Waar wordt praseodymium voor gebruikt?
De belangrijkste toepassing is in sterke magneten, samen met neodymium. Die magneten zitten in elektromotoren van elektrische auto's, in windturbines en in kleine luidsprekers. Daarnaast kleurt praseodymium glas en keramiek geel of groen en zit het in beschermende brillen voor glasblazers.
Welke kleur heeft praseodymium?
Het metaal zelf is zilvergrijs, maar aan de lucht krijgt het een groenachtige oxidelaag. Praseodymiumzouten zijn lichtgroen, wat de naam groene tweeling verklaart. Toegevoegd aan glas en glazuur geeft praseodymium een heldere gele kleur.