| Symbool | Pb |
|---|---|
| Atoomnummer | 82 |
| Atoommassa | 207,2 u |
| Categorie | Hoofdgroepmetaal |
| Groep | 14 |
| Periode | 6 |
| Blok | p-blok |
| Fase bij 20 °C | vast |
| Smeltpunt | 327,5 °C |
| Kookpunt | 1749 °C |
| Dichtheid | 11,34 g/cm³ |
| Elektronenconfiguratie | [Xe] 4f14 5d10 6s2 6p2 |
| Elektronen per schil | 2, 8, 18, 32, 18, 4 |
| Elektronegativiteit (Pauling) | 2,33 |
| Oxidatiegetallen | +2, +4 |
| Ontdekt | oudheid |
| Engelse naam | Lead |
| Latijnse naam | Plumbum |
Eigenschappen van lood
Lood is een zacht metaal dat je met een nagel kunt krassen. Het smelt al bij 327,5 °C, is goed te gieten en te vervormen, en heeft een hoge dichtheid van 11,34 g/cm³. Een vers snijvlak is glanzend blauwwit, maar wordt aan de lucht snel dof door een dunne laag loodoxide en loodcarbonaat, die het metaal verder beschermt. Daardoor is lood goed bestand tegen corrosie, ook door zwavelzuur. In verbindingen komt lood voor met oxidatiegetal +2 en +4; door het inerte-paareffect is +2 het stabielst, en lood(IV)verbindingen zoals PbO2 zijn sterke oxidatoren. Lood is de eindstap van drie natuurlijke radioactieve vervalreeksen: lood-206 ontstaat uit uranium-238, lood-207 uit uranium-235 en lood-208 uit thorium-232. Daardoor varieert de isotopensamenstelling van lood per vindplaats, en ligt de atoommassa niet precies vast. Lood-208 is de zwaarste stabiele atoomkern die bestaat.
Naam. Het symbool Pb komt van het Latijnse plumbum, waarvan ook het Engelse plumber (loodgieter) is afgeleid, omdat Romeinse waterleidingen van lood waren.
Atoombouw en plaats in het periodiek systeem
Lood staat in periode 6 en groep 14 (koolstofgroep) van het periodiek systeem, in het p-blok.
Een neutraal atoom heeft 82 protonen in de kern en 82 elektronen, verdeeld over 6 schillen: 2, 8, 18, 32, 18, 4. Het periodenummer (6) is gelijk aan het aantal schillen.
Omdat het in groep 14 staat, heeft Lood 4 valentie-elektronen in de buitenste schil; die bepalen hoe het reageert en bindingen vormt (zie chemische bindingen).
Buren in het systeem: links/ervoor: Thallium (Tl, 81); rechts/erna: Bismut (Bi, 83); erboven in dezelfde groep: Tin (Sn); eronder in dezelfde groep: Flerovium (Fl).
Andere elementen in groep 14: Koolstof, Silicium, Germanium, Tin, Flerovium.
Voorkomen
De aardkorst bevat ongeveer 14 milligram lood per kilogram. Het belangrijkste erts is galeniet (loodglans, PbS), dat vaak samen met zink- en zilvererts voorkomt. China, Australië, Peru en de Verenigde Staten zijn grote producenten. Bij de winning wordt galeniet geroost tot loodoxide, dat met koolstof wordt gereduceerd tot ruw lood en daarna geraffineerd. Tegenwoordig komt meer dan de helft van het lood uit recycling, vooral van oude accu's. Ook in de natuur komt lood vrij, bijvoorbeeld via vulkanen, maar de meeste loodvervuiling is door mensen veroorzaakt, onder meer door het vroegere gebruik van loodhoudende benzine.
Toepassingen
- Lood-zuuraccu's, zoals de startaccu in benzine- en dieselauto's, gebruiken het grootste deel van al het lood ter wereld.
- Loodschorten, loodglas en loodwanden schermen röntgen- en gammastraling af in ziekenhuizen en kerncentrales.
- Lood wordt gebruikt in kabelmantels, dakbedekking (loodslabben) en als gewicht in vissersgerei en duikgordels.
- Kristalglas bevat loodoxide, dat het glas zwaarder maakt en meer laten fonkelen.
- Vroeger zat lood in verf, benzine (als tetra-ethyllood) en soldeertin; die toepassingen zijn grotendeels verboden.
Veelgestelde vragen
Waarom is lood giftig?
Lood lijkt in het lichaam op calcium en zink en neemt hun plaats in in enzymen en zenuwcellen. Daardoor raken processen verstoord, zoals de aanmaak van rode bloedcellen en de ontwikkeling van de hersenen. Lood wordt slecht uitgescheiden en hoopt zich op in de botten. Er bestaat geen veilige hoeveelheid lood.
Zijn loden waterleidingen nog gevaarlijk?
In Nederland zijn loden leidingen tot ongeveer 1960 aangelegd en zitten ze nog in sommige oude huizen. Lood kan dan in het drinkwater terechtkomen. Vooral zwangere vrouwen en jonge kinderen lopen risico. Het advies is zulke leidingen te vervangen en tot die tijd het water eerst even te laten doorlopen.