Leven
Pasteur werd geboren in een arme leerlooiersfamilie in Oost-Frankrijk. Hij studeerde scheikunde in Parijs en werd al op jonge leeftijd hoogleraar, eerst in Straatsburg, daarna in Rijsel en uiteindelijk in Parijs. Hij verloor drie van zijn vijf kinderen aan tyfus — een persoonlijk drama dat zijn focus op infectieziekten mede bepaalde. In 1888 stichtte hij het Institut Pasteur, een onderzoeksinstituut dat tot vandaag toonaangevend is in medische microbiologie.
Wetenschappelijke bijdragen
Weerlegging van spontane generatie
In zijn tijd geloofden veel wetenschappers dat micro-organismen spontaan uit dode materie ontstonden. Met een briljant zwanenhalskolfexperiment (1859–1864) toonde Pasteur aan dat dat onjuist is: in een kolf met een gebogen hals bleef vloeistof onbedorven, omdat micro-organismen uit de lucht niet konden binnendringen. Bij rechtopstaande kolven traden bederf en groei van micro-organismen wél op.
Kiemtheorie van ziekten
Pasteur was een sleutelfiguur in het vaststellen dat veel ziekten worden veroorzaakt door specifieke micro-organismen. Hij toonde aan dat zijde-ziekte bij rupsen door een specifieke bacterie kwam en dat miltvuur door een andere. Daarmee werd de kiemtheorie van ziekten — voorgesteld door Van Leeuwenhoek en anderen — voor het eerst experimenteel onderbouwd.
Pasteurisatie
Door wijn, bier en melk kort op een gematigde temperatuur (~60–70 °C) te verhitten, worden schadelijke micro-organismen gedood zonder dat de smaak verloren gaat. De techniek heet nog steeds pasteurisatie en wordt wereldwijd gebruikt.
Vaccins
Pasteur ontwikkelde vaccins tegen kippencholera (1879), miltvuur (1881) en hondsdolheid (1885). Met name het hondsdolheidsvaccin maakte hem wereldberoemd, nadat hij in 1885 de jonge Joseph Meister behandelde — die na een hondenbeet anders zeker zou zijn gestorven.
Erfenis
Pasteurs werk transformeerde de geneeskunde. Met de kiemtheorie ontstonden hygiëne in ziekenhuizen, vaccinatieprogramma's en de moderne microbiologie. Het Institut Pasteur (1888) telt meer dan dertig vestigingen wereldwijd en heeft een centrale rol gespeeld bij ontdekkingen rond hiv, tuberculose en talloze andere ziektekiemen.
Tijdlijn
- 1822 — Geboren in Dole.
- 1857 — Beschrijft de microbiologie van gisting.
- 1864 — Beroemde zwanenhalskolfexperimenten weerleggen spontane generatie.
- 1881 — Eerste publieke demonstratie van het miltvuurvaccin.
- 1885 — Behandelt Joseph Meister met hondsdolheidsvaccin.
- 1888 — Opening van het Institut Pasteur.
- 1895 — Overleden bij Parijs.
Veelgestelde vragen
Wat ontdekte Louis Pasteur?
Hij weerlegde de spontane generatie, onderbouwde de kiemtheorie van ziekten, ontwikkelde pasteurisatie en maakte de eerste vaccins tegen miltvuur en hondsdolheid.
Wat is pasteurisatie?
Een korte, gematigde verhitting (~60–70 °C) van vloeistoffen als melk en wijn, waarbij schadelijke micro-organismen worden gedood maar smaak en voedingswaarde grotendeels behouden blijven.
Heeft Pasteur het hondsdolheidsvaccin uitgevonden?
Ja, in 1885. Joseph Meister, een jongen die ernstig was gebeten door een hondsdolle hond, was zijn eerste menselijke patiënt — en overleefde. Dat maakte Pasteur op slag wereldberoemd.